Menopauza a wypadanie włosów

Nadmierne wypadanie włosów jest objawem, który prawie zawsze wywołuje niepokój, niezależnie od wieku czy sytuacji osoby doświadczającej łysienia. Istnieją jednak grupy, dla których utrata włosów jest szczególnie obciążająca psychicznie. Przykładem mogą być kobiety w okresie menopauzalnym.

Menopauza to szczególny czas, kiedy w organizmie kobiety dochodzi do szeregu zmian, przede wszystkim hormonalnych, wpływających na wygląd i negatywnie oddziałujących na samopoczucie. Nadmierne wypadanie włosów jest jednym z wielu charakterystycznych dla menopauzy objawów, wśród których można wymienić inne, trudne do zaakceptowania zmiany, tj. np. utrata elastyczności i gęstości skóry, zmiany pigmentacyjne, przyrost masy ciała czy wahania nastroju i problemy ze snem. To właśnie nawarstwienie się wielu zmian sprawia, że wzmożone wypadanie włosów może stanowić wyjątkowo duże wyzwanie dla kobiet w okresie klimakterium.

Statystyki podają, że w okresie menopauzalnym i po jego zakończeniu ponad 50% kobiet obserwuje u siebie nadmierne wypadanie włosów (1). Wiele z nich podkreśla, że zmiany w jakości i gęstości włosów negatywnie wpływają na samoocenę, samoakceptację i pewność siebie, oddziałując jednocześnie na relacje społeczne, aktywność zawodową i inne sfery życia (2). Nadmierne wypadanie włosów u kobiet w wieku menopauzalnym jest zatem kwestią bardzo powszechną i istotną, z którą kobiety próbują sobie poradzić. Dla wielu osób szukających wsparcia, istotne jest znalezienie odpowiedzi na pytania:

• Jaki jest związek między menopauzą a nadmiernym wypadaniem włosów?
• Czy łysienie androgenowe typu żeńskiego to jedyna przyczyna nadmiernego wypadania włosów w okresie menopauzalnym?
• Jak diagnozować łysienie menopauzalne?
• Jak w okresie menopauzy można leczyć łysienie?

Jaki jest związek między menopauzą a nadmiernym wypadaniem włosów?

Łysienie menopauzalne najczęściej utożsamiane jest z łysieniem androgenowym typu żeńskiego (female-pattern hair loss – FPHL). Występowanie łysienia androgenowego u kobiet przed okresem przekwitania przy prawidłowym poziomie androgenów jest uwarunkowane genetycznie, natomiast u kobiet po menopauzie spowodowane jest ono następującymi zmianami w funkcjonowaniu układu hormonalnego (3). Przede wszystkim dochodzi do znacznego spadku poziomu estrogenów i progesteronu, co wpływa na porost i jakość włosów. Estrogeny odgrywają kluczową rolę w stymulacji wzrostu włosów i utrzymywaniu ich gęstości, a ich niedobór powoduje skrócenie fazy wzrostu włosów (anagenu) oraz zwiększenie liczby włosów w fazie wypadania (telogenu) (4).

Inne czynniki związane z menopauzą, takie jak stres, niedobory żywieniowe (np. żelaza, witaminy D, biotyny oraz zaburzenia funkcjonowania tarczycy charakterystyczne w tym okresie życia, mogą dodatkowo nasilać problem. Proces starzenia się organizmu dotyka też skóry głowy i mieszków, które z czasem zaczynają działać mniej intensywnie, produkując coraz słabsze i cieńsze włosy.

To wszystko powoduje, że nadmierne wypadanie włosów jest tak powszechnym problemem wśród kobiet w okresie pomenopauzalnym.

Łysienie androgenowe typu żeńskiego może przybierać różne formy:

• Postać rozproszona, w której włosy wypadają głównie z okolicy czołowo-ciemieniowej. Łysienie nie dotyczy czubka głowy i linii włosów nad czołem.
• Postać zbliżona do łysienia typu męskiego, w której obserwuje się cofnięcie linii włosów nad czołem i utratę włosów z czubka głowy.
• Wzór choinki – włosy wypadają wzdłuż linii przez środek głowy, a obszary przerzedzenia stopniowo zwiększają się w kierunku czoła. Ten typ łysienia androgenowego dotyczy ok. 70% kobiet w okresie menopauzalnym. (5)

Warto zauważyć, że w przypadku kobiet rzadko dochodzi do całkowitej utraty włosów w określonym miejscu – włosy są przerzedzone, nie występują jednak miejsca całkowicie pozbawione włosów.

Wypadanie włosów w czasie menopauzy – inne przyczyny

Łysienie androgenowe to nie jedyne schorzenie, które może powodować utratę włosów u kobiet w okresie menopauzy. Do innych przyczyn zalicza się:

• Łysienie czołowe bliznowaciejące – to rodzaj liszaja płaskiego mieszkowego, w którym mieszki włosowe zastępowane są przez tkankę bliznowatą. Objawia się miejscami wyłysienia w okolicy czoła oraz skroni i najczęściej diagnozuje się je u kobiet po menopauzie. Obecnie nieznane są metody, które umożliwiłyby odrost włosów, które już wypadły, dlatego tak ważna jest wczesna diagnostyka i zahamowanie rozprzestrzeniania się choroby. Wprowadzenie odpowiedniego leczenia pozwala zachować aktywność niedotkniętych chorobą mieszków włosowych.
• Łysienie telogenowe – w jego przebiegu faza wzrostu włosów skraca się, prowadząc do ich przedwczesnego wypadania. Łysienie ma charakter rozlany. Może być spowodowane przewlekłym stresem, chorobami, nieprawidłową dietą oraz przyjmowaniem niektórych leków. Są to czynniki, które mogą występować szczególnie często w okresie klimakterium. Objawy łysienia ustępują, jeśli czynnik wywołujący zostanie wykluczony.
• Łysienie anagenowe – objawia się nagłą utratą włosów w fazie wzrostu i może prowadzić do prawie całkowitego wyłysienia. Najczęściej wywołane jest spowodowane chorobami układowymi, endokrynologicznymi i lekami. Podobnie jak w przypadku łysienia telogenowego, włosy odrastają, jeśli czynnik sprawczy zostanie wyeliminowany. 

U kobiet w okresie menopauzalnym obserwuje się także utratę włosów w obrębie pach, okolic łonowych i na kończynach dolnych. Objawom tym może towarzyszyć nasilenie owłosienia na twarzy, szczególnie nad górną wargą i na policzkach.  

Diagnostyka łysienia w okresie menopauzy

Aby zdiagnozować łysienie, dermatolog przeprowadza dokładny wywiad medyczny oraz badanie fizykalne, podczas którego ogląda włosy i skórę głowy. Lekarz może wykonać także proste testy, takie jak test pociągania czy test białej kartki. W diagnostyce łysienia stosuje się także bezinwazyjne badanie wideodermatoskopowe, podczas którego specjalista ogląda skórę głowy i włosy z bardzo bliska i wykonuje wysokiej jakości zdjęcia. Dane w formie cyfrowej zapisują się w pamięci urządzenia, co umożliwia monitorowanie i dokumentowanie efektów leczenia. Lekarz może również zlecić wykonanie badań laboratoryjnych, takich jak badania krwi. 

Jak leczy się łysienie menopauzalne?

Leczenie łysienia okresie menopauzalnym uzależnione jest od jego przyczyny i zwykle jest wielokierunkowe, co oznacza zastosowanie terapii łączącej kilka rozwiązań.

Minoksydyl

Lekiem z wyboru w przypadku najczęściej występującego w okresie menopauzalnym łysienia androgenowego jest minoksydyl (w stężeniu 2% lub 5%) w postaci płynu lub pianki stosowany miejscowo. To bloker kanałów wapniowych powodujący rozszerzenie naczyń krwionośnych.  Zwiększa ukrwienie mieszków włosowych, wydłuża fazę ich wzrostu i hamuje procesy włóknienia w obrębie mieszków włosowych i skóry właściwej. Minoksydyl często łączony jest z doustnym spironolaktonem.

Minoksydyl jest także lekiem, który może być stosowany doustnie w niskich dawkach, tzw. LDOM (low dose oral minoxidil), jednak ze względu na brak zatwierdzenia go w Polsce i Europie do leczenia łysienia, przepisywany jest „off-label”*.  

Finasteryd

Finasteryd to lek do stosowania doustnego w leczeniu łysienia androgenowego. Hamuje konwersję testosteronu do DHT, zmniejszając wypadanie włosów i poprawiając ich jakość. Chętnie stosowany u kobiet w okresie postmenopauzalnym (z uwagi na ryzyko wywoływania wad płodu w okresie rozrodczym rzadko rekomendowany). Off-label finasteryd może być stosowany miejscowo.

U kobiet lekarze zalecają użycie finasterydu w duecie w miejscowym minoksydylem.

Dutasteryd
Dutasteryd jest inhibitorem 5α-reduktazy i stosuje się go głównie w leczeniu łysienia androgenowego u mężczyzn, jednak ze względu na dobre efekty w niektórych przypadkach lekarze decydują się na jego użycie u kobiet. U kobiet z łysieniem wynikającym z menopauzy stosuje się go off-label (poza oficjalnymi wskazaniami) zarówno doustnie jak i śródskórnie (iniekcyjnie, techniką mezoterapii). W przypadku łysienia androgenowego typu żeńskiego najwyższą skuteczność terapii dutasterydem obserwuje się u kobiet poniżej 50. roku życia

Spironolakton

Jest to bloker receptora androgenowego wykorzystywany w terapii off-label AGA typu żeńskiego. Spironolakton zmniejsza produkcję nadnerczową androgenów poprzez redukcję stężenia androgenów w surowicy i blokuje receptory androgenowe w mieszkach włosowych. W Polsce dostępny do stosowania doustnego, jako lek do stosowania miejscowego jest obecnie niedostępny.

Hormonalna terapia zastępcza

Lekarz może także zalecić HTZ (hormonalną terapię zastępczą), która pomaga utrzymać stabilność hormonalną poprzez zwiększenie poziomów estrogenu i prolaktyny, co pozytywnie wpływa na kondycję włosów. Warto także rozważyć naturalne sposoby wsparcia, takie jak fitoestrogeny.

Dokładny plan terapii, rodzaje leków, częstotliwość ich stosowania oraz dawki dobierane są indywidualnie do Pacjenta.

Leczenie łysienia w czasie menopauzy może obejmować także profesjonalne zabiegi. Są one proponowane Pacjentkom jako opcja wspomagająca leczenie farmakologiczne lub jako alternatywa dla leków pierwszego wyboru w przypadku wystąpienia przeciwwskazań albo zbyt obciążających skutków niepożądanych.

• Zabiegi iniekcyjne toksyny botulinowej. Poprawiają ukrwienie skóry głowy, dzięki czemu mieszki włosowe są lepiej zaopatrzone w tlen i substancje odżywcze.
• Mezoterapia mikroigłowa ma dwutorowe działanie, ponieważ mechanicznie pobudza mieszki włosowe do intensywnej regeneracji i dostarcza w głąb skóry składniki aktywne, przyspieszają wzrost włosów i poprawiają ich kondycję, takie jak aminokwasy, peptydy, minerały i witaminy.
• Osocze bogatopłytkowe to zabieg autologiczny wykorzystujący regenerujące działanie czynników wzrostu zawartych w krwi Pacjenta. Wpływa na pogrubienie, zagęszczenie i odżywienie włosów, jednocześnie wydłużając fazę anagenu. Działa także na skórę głowy, zapewniając jej nawilżenie i regulując wydzielanie sebum.

Po przeanalizowaniu wszystkich czynników lekarz opracowuje optymalny plan leczenia dopasowany do potrzeb i oczekiwań Pacjenta. Warto pamiętać, że efekty mogą różnić się między Pacjentami i pierwsze rezultaty zauważalne są po kilku miesiącach leczenia.

Łysienie u kobiet w okresie menopauzy to zagadnienie, o którym nie mówi się często, mimo tego, że dotyczy tak dużej części populacji. Dlatego należy podkreślać, że w większości przypadków łysienie można skutecznie leczyć i hamować jego postępy. Aby dowiedzieć się więcej o diagnostyce i terapii wzmożonego wypadania włosów w czasie menopauzy, skontaktuj się ze swoim lekarzem dermatologiem.

* Stosowanie leków off-label to użycie preparatu zatwierdzonego do obrotu i stosowania u pacjentów, ale w sposób niezgodny z jego charakterystyką produktu leczniczego (ChPL). Oznacza to stosowanie w innych wskazaniach, dawkach, grupach pacjentów lub sposobach podania. Decyzja wymaga wiedzy medycznej, świadomej zgody pacjenta i jest stosowana, gdy brakuje alternatyw.